De nieuwe kleren van de keizer

Als kind had ik een boekje dat heette “De nieuwe kleren van de keizer”. In dit sprookje heeft de keizer de mooiste en duurste kleding, maar wil hij telkens iets wat nog meer bijzonder is dan wat hij al heeft. Uiteindelijk wenst hij kleding van een stof die niet bestaat. Er komt een kleermaker voorbij met een stof die niemand kan zien, behalve slimme mensen. De kleermaker “trekt” de kleding aan bij de keizer en in eerste instantie is de keizer verbaasd omdat hij z’n eigen kleding niet ziet, bang dat hij dom is. Als iedereen enthousiast reageert dat het nieuwe pak zo mooi is, kan de keizer natuurlijk niet achterblijven en wordt hij ook enthousiast. En dus besluit hij naar buiten te gaan en zich trots te vertonen aan het volk totdat een klein kindje roept dat de keizer naakt is. Natuurlijk ziet het hele volk het en komt de keizer erachter dat hij bedrogen is.

De laatste tijd ben ik veel aan het nadenken over doelen, hogere doelen, dagbesteding, consumptie en geluk. De meeste mensen hebben doelen die heel logisch lijken: de een wil later gelukkig worden (kom ik volgende keer op terug), de ander wil rijk worden en weer een andere wil een succesvolle carrière met mooie titels en een goed salaris. Sommige mensen willen een dikke auto rijden, anderen willen een groter huis. De meeste mensen, mezelf incluis, willen het morgen beter hebben dan vandaag. En zo komen we in een opwaartse spiraal terecht waarin we steeds harder moet werken en steeds harder moeten lopen om vandaag te overtreffen.

Groei is de heilige graal. De economie moet groeien, het inkomen moet groeien, het huis moet groeien en de auto ook. Toen ik het daar met een dierbare vriend over had, merkte hij op dat alles wat in de natuur groeit uiteindelijk dood gaat:

  • Bomen groeien tot hun hoogtepunt en gaan dan dood
  • Mensen groeien tot ze oud worden en gaan dan dood
  • Een dier groeit en gaat dan dood
  • Een plantje groeit en gaat dan dood

Als groei uiteindelijk tot de natuurlijke dood van het object zelf leidt… waarom willen we dan eigenlijk altijd groeien? En wanneer is het goed?

Als de omzet dit kwartaal 5% moet groeien ten opzichte van vorig kwartaal, dan hadden we toch ook vorig kwartaal al 5% kunnen groeien als we toen deden wat we nu van plan zijn te gaan doen? En als we plannen maken om komend kwartaal 10% te groeien, waarom hebben we die plannen dan niet eerder gemaakt en uitgevoerd? Dan hadden we al kwartalen eerder 20% kunnen groeien! Waarom kunnen we niet meteen vandaag oneindig groeien? Wat is het nut van tussenstappen nog? In een samenleving waarin alles in geld uitgedrukt wordt, zeg ik: weet je wel niet wat al die tussenstappen kosten? Het meest efficiënt is om te zeggen: we gaan meteen van A naar Z en stoppen onderweg nergens en vieren onderweg geen enkele mijlpaal want dat kost tijd en dus geld en is ook nog eens nutteloos.

Maar die drang naar groei kan toch niet gezond zijn? Naast dat het demotiverend is, moet je ook elke dag harder gaan lopen. Stilstand is achteruitgang, maar zelfs je best doen is nooit goed genoeg om voorop te blijven lopen. En alleen je best doen is sowieso niet goed genoeg want je moet het natuurlijk ook laten zien dat je groeit. Aan jezelf, aan je vrienden, aan je ouders, aan je oud-studiegenoten, aan je manager en oud-collega’s. Dus wil je morgen een functietitel die je vandaag niet had. En als je dan morgen wordt benoemd tot manager, dan wil je over twee jaar weer iets beters. Als je blij bent dat je Vice President bij de grootste corporate ter wereld bent geworden, dan kan ik je meteen vertellen dat je gefaald hebt want je had ook Sr VP kunnen zijn, loser!

En als 7 miljard mensen willen groeien (niet eens qua omvang of in aantal), dat is toch desastreus? Met 7 miljard mensen kun je nooit de beste zijn, je zult genoegen moeten nemen met middelmatigheid. En daarbij is er geen top, er is geen moment waarop je kunt zeggen: objectief gezien heb ik nu het maximale uit mijn leven gehaald, laat staan uit hét leven gehaald. Als je direct van A naar Z gaat, wie bepaalt dan dat Z het ultieme hoogtepunt is? Misschien is ZZ wel beter? Of ZZZ? Waar stopt het? Excel telt in ieder geval door tot kolom XFD…

In een competitie weet je: als nummer 1 bent geworden, ben je de kampioen en heb je het beste resultaat geboekt. Maar wie zegt dat de nummer 1 ook echt een leuker seizoen heeft gehad dan de nummer 3 of nummer 8? Wie zegt dat ‘de beste zijn’ ook echt het beste is om na te streven? Als je dat wilt, mag het natuurlijk van mij. Ik denk dat je vooral je leven moet leven zoals jij dat graag wil en moet doen wat jij leuk vindt om te doen. Ik denk dat als iedereen leefde zoals hij of zij dat écht wilde, er veel meer gelukkige mensen op de wereld waren.

Soms heb ik het gevoel dat we onszelf en elkaar in de greep houden om altijd het mooiste, beste en duurste te willen hebben. Voor nu dan hè, want morgen moet het beter. Tot we op een punt komen waar op we alles hebben en net als de keizer van gekkigheid niet meer weten hoe we morgen nog meer bijzonder, nog ijdeler kunnen zijn dan vandaag en het onmogelijke gaan willen.
En alleen maar omdat het telkens beter, mooier, duurder en meer bijzonder móet, anders tel je niet meer mee. Up or out, grow or go. Op dat moment groei je niet meer omdat je het leuk vindt, je groeit omdat het een obsessie is geworden. Om vooral niet achter te blijven bij de rest. Jarenlang heb ik zo geleefd en de benen uit m’n lijf gelopen om maar te groeien en aan iedereen te laten zien dat ik groeide, dat ik ertoe deed. Maar ik hield mezelf voor gek, want het kon altijd beter, mooier en groter en dus was ik nooit echt blij.

Maar wie heeft bepaald dat het morgen beter moet dan vandaag? En wie bepaalt dat jij het beter moet doen dan je buren? En wie bepaalt dan wat daadwerkelijk beter is? Wil je dat zelf of is het druk vanuit de samenleving, familie of ‘vrienden’? Voel jij je minder als jij minder verdient dan je oud-studiegenoten? Voel jij je minder als jij al twee jaar geen nieuwe functietitel op LinkedIn hebt kunnen zetten? Voel jij je minder als je een kleinere auto rijdt dan de buurman? De keizer is naakt! Geluk zit ‘m niet daar in! (waar dan wel, kom ik echt op terug. Beloofd.)

De komende maanden ga ik dingen doen die anderen omschrijven als stappen terug doen. Misschien zeggen sommigen wel dat m’n verhuizing naar Zeeland al een flinke stap terug is omdat ik minder activiteiten in de buurt heb, er minder werkgelegenheid is en ik een minder Instagram-waardig leven kan leiden daar in die Zeeuwse polder. Maar de grap is dat ik dat helemaal niet zo zie. Ik ben hier vooralsnog erg blij. Ja, ik heb veel opgegeven voor de liefde. En de homo economicus die streeft naar oneindige materiële groei zal zeggen dat liefde niet in geld is uit te drukken, het daarmee niet kwantificeerbaar is en dus per definitie onzinnig. In economisch opzicht heb ik dus de stomste stap ooit gezet en ga ik de komende tijd nóg stommere dingen doen. Maar misschien is het wel goed om eens niet naar het financiële en materiële plaatje te kijken en eens andere kpi’s aan het leven te gaan hangen.

Uiteindelijk doet het er op je sterfbed niet toe welke functietitel je had, of je auto groter was dan die van de buurman of hoeveel nullen er op je loonstrookje stonden. Je hoeft niet naakt te gaan lopen omdat de keizer dat ook doet. En je hoeft ook niet naakt te lopen als iedereen dat doet en iedereen het dus ook van jou verwacht. Doe de dingen die jij leuk vindt om te doen, gewoon ómdat jij het leuk vindt om het te doen en niet omdat je denkt mee te moeten doen in de rat race. Fuck de verplichte groei! Het systeem is naakt.

Dit bericht is gepost in Blog. Bookmark de link.